Rentgen şöhleleri göze görünmeýän şöhledir. Olary elektrik we magnit tolkunlary daşaýar. Köp material ýagtylygy geçirmeýär, ýöne güýçli rentgen şöhlesi olaryň içinden geçýär. Eger-de siz birine rentgen şöhlesini tutsaňyz, şöhle onuň ýumşak dokumalaryndan geçer, ýöne gaty süňklerinden we dişlerinden geçip bilmez. Hassahanalarda rentgen skanerler bedenimiziň içki gurluşynyň suratyny şu şekilde alýar.


Iki ölçegli rentgen skanerleri şübheli obýektleriň ýerleşýän ýerini görkezse-de, onuň düzümini anyklap bilmeýär. Lukmançylyk barlaglarynda giňden ulanylýan KT (Kompýuter tomografy) atly aeroportlardaky täze skanerler skanirlemegiň täze görnüşini ulanýar. KT skanerler üç ölçegli surat düşürmek we obýektiň takyk dykyzlygyny ölçemek üçin aýlanýan rentgen şöhlelerini ulanýar.


Köp aeroportlarda hemme goşlar rentgen skanerden geçirilýär. Çemodanyň içiniň dolulygyna görünýän suraty gözegçi ofiseriň öňündäki monitorda peýda bolýar. Aýratyn hem KT (kompýuter tomograf) skanerler partlaýyjy maddalary ýüze çykarýar. Rentgen şöhleleri goşlara tutulanda, şöhle plastik ýa-da gaýyş material we egin-eşikler ýaly ýumşak materiallaryň içinden geçýär. Ýöne ol açar ýa-da teňňe ýaly gaty metaldan ýasalan zatlary böwüsip geçip bilmeýär. Bu diýildigi, çemodanyňyzda ýa-da sumkaňyzda daşaýan gaty zatlaryňyzyň hemmesiniň rentgen skanerde düşürilen suraty kölegeli surat bolup ekranda çykýar.


Dünýädäki iň gatnawly 10 sany aeroportda her ýylda 600 milliondan gowrak ýolagçy uçuşy amala aşyrýarlar. Aeroportlardaky döwrebap skanerler minutda 400 çemodany barlagdan geçirmäge ukyplydyr.


Rentgen şöhlesiniň parlak (reňksiz) plastik linzalardan göni geçýändigi üçin günden goraýan äýnekler aýdyň görünýär. Rentgen şöhleleriniň öýjükli telefonyň plastik daşyndan geçýändigi üçin onuň bölekleri aýdyň görünýär. ) Rentgen şöhlesiniň kömegi bilen suwuklyklary tanap bolmaýar, ýöne KT skanerleriň kömegi bilen partlaýyjy maddalary anyklap bolýar. Rentgen şöhleleriň metaldan geçmeýänligi üçin açarlaryň reňki gara bolup, olaryň diňe sudury görünýär.

Garlybaý PAŞŞAÝEW, 

Türkmen oba hojalyk institutynyň mugallymy.