Knot - deňizde we awiasiýada ulanylýan tizlik birligidir. 1 knot 1852 metr ýa-da 1 sagatda geçilen 1 deňiz miline deňdir.

Häzirki wagtda deňiz ulaglarynyň tizligini dürli usullar bilen ölçäp bolýar. Şolaryň biri bolan global ýerleşiş ulgamynda (GPS) belli bir döwürde ulagyň ýagdaýynyň üýtgemegi hemra arkaly kesgitlenip bilner we tizligi hasaplanyp bilner. Şeýle-de bolsa, GPS ulgamynyň taryhy köne däl. Ilkinji GPS hemrasy 1978-nji ýylda uçuryldy we bu ulgam diňe 1990-njy ýyllaryň ahyryna çenli erkin ulanyldy.

Deňizde tizlik birligi hökmünde “knot” ulanylmagynyň taryhy has gadymydyr. Deňizçileriň 1600-nji ýyllardan bäri gämileriň tizligini ölçemek üçin uzyn “parkete” diýlip ýörite guralyň ulanylandygy mälimdir. Bu ulgam ýüpüň ujuna daňylan üçburç agaç böleginden we bir sagada barabar çäge sagadyndan ybaratdy. Ýüpüň uzynlygynda deň aralykda (takmynan 14,4 metr) daňylan düwünler bardy. Gämi hereket edip barýarka, ýüpüň ujundaky agaç bölegi gäminiň arkasyndan suwa taşlanýar we deňziň üstündäki ýüpüň düwünleri belli bir wagt aralygynda (30 sekunt töweregi) sanalýar. Bu wagta aralygy bolsa çäge sagady bilen ölçelýär. Mysal üçin, 30 düwün 30 sekuntda sanalsa, gäminiň tizligi 10 düwün hökmünde görkezilýär. Bu usul bilen ölçelýän 1 düwün, 1 sagadyň içinde takmynan 1 deňiz miline deňdir.

Bu usuldaky ölçeg birnäçe gezek gaýtalanýar we netijäniň ortaça mukdary bilen gäminiň tizligini takyk ölçäp bolýar.

Gülnur AŞYRMYRADOWA,

Döwletmämmet Azady adyndaky 
Türkmen milli dünýä dilleri 
institutynyň talyby.