Häzirki wagtda energetika diňe ykdysady ösüşiň hereketlendiriji güýji bolman, eýsem döwletleriň arasyndaky ynanyşmagyň, hyzmatdaşlygyň we sebit durnuklylygynyň möhüm binýady hökmünde çykyş edýär. Energiýa serişdeleriniň ygtybarly üpjün edilmegi diňe bir ýurtlaryň ykdysady howpsuzlygyny üpjün etmek bilen çäklenmän, sebit derejesinde parahatçylygyň saklanmagyna hem gönüden-göni täsir edýär. Şu nukdaýnazardan seredilende, energetika howpsuzlygy bilen sebit durnuklylygynyň arasynda berk we aýrylmaz baglanyşyk emele gelýär.

Energetika howpsuzlygyny üpjün etmekde üpjünçilik çeşmeleri we ugurlarynyň diwersifikasiýasy möhüm rol oýnaýar. Bir çeşmä ýa-da bir ugra artykmaç baglylyk sebit derejesinde töwekgelçilikleri artdyryp, ykdysady we syýasy durnuklylygy peseldip biler. Şonuň üçin dürli ugurlaryň, hyzmatdaşlaryň we hyzmatdaşlyk mehanizmleriniň möçberi energiýa ulgamynyň durnuklylygyny üpjün edýär. Şeýle guramaçylykly çemeleşme diňe bir ykdysady howpsuzlygy ýokarlandyrman, sebit ýurtlarynyň biri-biriniň mümkinçiliklerini doldurýan strategiýalaryny pugtalandyrýar.

Energetika howpsuzlygy diňe fiziki üpjünçilik bilen çäklenmeýär. Hukuk taýdan berkidilen şertnamalar, halkara kadalaryna laýyk gelýän ylalaşyklar we aç-açan hyzmatdaşlyk mehanizmleri bu ulgamda möhüm şertleriň biridir. Döwletleriň arasynda bähbitleri umumylaşdyrýan, ynamy berkidýän we konfliktiň öňüni alýan mehanizmler sebit durnuklylygynyň durnukly binýadyny emele getirýär.

Soňky ýyllarda energetika howpsuzlygynyň ekologik ölçegi hem has möhüm ähmiýete eýe bolýar. Energiýa serişdeleriniň tygşytly ulanylmagy, daşky gurşawa ýetirýän täsiriniň azaldylmagy we täze, innowasion tehnologiýalaryň ornaşdyrylmagy sebit durnuklylygynyň uzak möhletli üpjün edilmeginiň esasy şertleriniň biridir. Ekologiýa taýdan jogapkär energetika syýasaty diňe häzirki nesiller üçin däl, geljek nesiller üçin hem durnukly ösüşiň kepili bolup durýar.

Energetika howpsuzlygynyň sebit durnuklylygyna sosial we ykdysady täsiri hem aýdyň görünýär. Ygtybarly energiýa üpjünçiligi ilatyň ýaşaýyş derejesiniň ýokarlanmagyna, senagat we hyzmatlar pudagynyň yzygiderli işlemegine, işsizligiň azalmagyna we jemgyýetçilik abadançylygynyň ýokarlanmagyna ýardam berýär. Bu ýagdaý sosial dartgynlyklaryň öňüni almak we sebit durnuklylygyny saklamakda möhüm şert bolup durýar.

Energetika hyzmatdaşlygy güýçli bolan sebitlerde durnuklylyk has ýokary bolýar. Sebäbi ýurtlar energiýa ulgamlary arkaly biri-birine bagly bolýarlar we bu baglylyk hyzmatdaşlygy dowam etdirmäge itergi berýär. Şeýle sebitlerde gapma-garşylyklary dialog arkaly çözmek, umumy bähbitleri goramak has ýeňil bolýar. Netijede, energetika howpsuzlygy we sebit durnuklylygy biri-birini tamamlaýan, aýrylmaz düşünjelerdir. Energiýa serişdeleriniň ygtybarly, durnukly we jogapkärli dolandyrylmagy diňe bir aýratyn ýurtlaryň däl, eýsem tutuş sebitleriň parahatçylykly ösüşiniň esasy şertidir. Şonuň üçin energetika howpsuzlygyny üpjün etmek hyzmatdaşlyga, ynanyşmaga we uzak möhletli garaýşa esaslanmaly. Hut şeýle çemeleşme sebit durnuklylygyny pugtalandyrýar, döwletleriň arasyndaky gatnaşyklary berkidýär we umumy ösüş üçin ygtybarly ýol açýar.

Şabibi GARAÝEWA,
 
Türkmenistanyň Döwlet energetika
institutynyň mugallymy.