Organiki madda bolan belok aminokislota molekulalaryň zynjyrlaryndan durýar. Tebigatda belok öndürmek üçin bedenimiziň ulanyp biljek 20 aminokislotasy bar. Bu 20 aminokislotalaryň 9-sy zerur bolup, olar çalşyp bolmaýan aminokislotalar. Bu bolsa olary bedenimiziň özbaşdak öndürip bilmejekdigini aňladýar, şonuň üçin olary dürli gök önümlerden almaly. Ösümliklerde dokuz sany aminokislotanyň hemmesi bar, mysal üçin, noýba, mekgejöwen, nohut we köp gök önümlerde sistein we metionin bolýar. Beýleki tarapdan, däne, hoz we tohumda az mukdarda lizin bolýar. Şol sebäpli köp adam ösümlik iýmitlerini beloklaryň «pes» çeşmesi diýip atlandyrýarlar. Şeýle-de bolsa, belogy has köp saklaýan dürli ösümlik önümleri iýilse, bedenimize zerur bolan ähli aminokislotalardan ýeterlik mukdarda alyp bolar. 

Noýba. Ol köp uglewodlary we süýümi öz içine alýar. Iň oňat belokly gök önümleriň biridir. Şonuň üçin ony dürli tagamlara goşup iýmek belok bilen üpjün bolmagyň şertidir. Belok düzümi: 100 gr üçin 24 gr. 

Merjimek. Ol süýümiň ajaýyp çeşmesi bolup, 200 g süýümiň gündelik kabul edilmeginiň ýarysyndan gowragyny üpjün edýär. Mundan başga-da, mekgejöweniň düzümindäki süýümiň görnüşi, içegäniň saglygyna kömek edip biljek içegede peýdaly bakteriýalary iýmitlendirýär. Mundan başga-da, ol foliý turşusyna, marganese we demire baýdyr. Belok düzümi: 100 gr üçin 9 gr. 

Ýaşyl nohut. Iň köp sarp edilýän iýmitleriň biri bolan nohut, belokdan başga-da köp mukdarda süýüm we antioksidantlary öz içine alýar. Üstesine-de, nohut bilen iýmitlenmek, süýüm, tiamin, foliý turşusy, marganes we A, C we K. witaminlerine bolan gündelik talaplaryňyzyň 25% -inden gowragyny öz içine alýar. Belok düzümi: 100 gr üçin 6 gr. 

Brokkoli. Maglumatlara görä, käbir adamlarda ony halamazlyk üçin aýratyn geniň jogapkärdiginiň subutnamasy bar. Şeýle-de bolsa, bu gök önüm demir, witaminler, kaliý, kalsiý, foliý turşusy, selen we magniý elementleri köpdür. Ol hytaý kelemleri ýaly B witaminlerine, bedene iýmitiň energiýa öwrülmegine kömek edýän ýokumly maddalara baýdyr. Ondaky saklanýan aýratyn öýjükler DNK zaýalanmagyndan gorap biler, kanserogenleri zyýansyzlandyryp biler, çişmegi azaldyp, çiş öýjüginiň ölümine sebäp bolup biler we antibakterial häsiýetlere eýe bolup biler. Belok düzümi: 100 gr üçin 4 gr. 

Kale kelemi. Kelemler maşgalasynyň iň ýokumly gök önümlerinden biri bolan kale kelemi C witaminiň we köp antioksidantlaryň çeşmesidir, holesterini, gan basyşyny we süýji keselini peseltmäge kömek edýär. Witaminleriň we minerallaryň mukdary boýunça bu görnüş ak kelemden birnäçe esse ýokarydyr. Belok düzümi: 100 gr üçin 5 gr. 

Brýussel kelemi. Kelemler maşgalasynyň agzasy, Brýusseliň miweleri witaminlere, foliý turşusyna, süýüme we marganese baý. Şeýle hem öýjükleri dürli zeperlerden goraýarlar. Belok düzümi: 100 gr üçin 4 gr. 

Mekgejöwen. Ol bugdaý we tüwi bilen birlikde bütin dünýäde esasy iýmitleriň biri. Mekgejöwen süýüme we dürli witaminlere baýdyr. Tehniki taýdan däne bolsa-da, süýji mekgejöwen köplenç aňymyzda gök önüm hasaplanýar. Belok düzümi: 100 gr üçin 4 gr. 

Ysmanak. Ysmanak 91% suw saklaýar, ýöne witaminleriň, magniniň, marganesiň we demiriň möhüm çeşmesidir. Şeýle hem lutein, nitratlar, kwseretin we kampferol ýaly birnäçe möhüm birleşmeleriň baý çeşmesidir. Belok düzümi: 100 gr üçin 3 gr. 

Jennet BEGMYRADOWA,

Türkmen oba hojalyk institutynyň talyby.