XIII asyryň II ýarymynda ilkinji äýnekleriň Italiýada peýda bolandygy çak edilýär. Äýnek 1284-nji ýylda Salwador De Armate tarapyndan döredilendigi öňe sürülýär.

Emma, äýnekleriň watany diýlip, iki linzany birikdiren Florensiýada ýaşap geçen äýnek öndüriji Armatedir. Bu ýerde häzire çenli hem äýnekleriň daşy ilkinji oýlanyp tapylan şäheri hasaplanýar. Gynansagam, bu hadysanyň subutnamasy tapylmady, ýöne optiki linza bilen şöhlelenmäni täzeläp, ýoýulan şekili tekizlemek pikirini Florentliniň teklip edendigi mälimdir.

Görüş üçin enjamyň Florensiýada öndürilendigine garamazdan, dünýädäki ilkinji görüş enjamlary b.e. öňki 106-njy ýylda hem bar bolandygy mälim edilýär. Ýagny, Siseron gözüniň pes görýändigi barada zeýrenip, onuň üçin ýörite aýnany suwdan doldurylyp ýasalypdyr diýlip hasap edilýär.

XI asyryň birinji ýarymy dünýäde şöhlelenmäni ulaldýan obýektiwiň oýlanylyp tapylandygy aýan boldy. Arap ýazgylary peýda bolansoň, ýewropalylaryň geçiren synaglarynyň dowamynda Florensiýada iki linzany birleşdirmek pikiri döräp başlanandygy barada ýazgylary tapypdyrlar. Hat-da Tutankhamunyň gazuw-agtaryş işlerinde hem arheologlar köp ýerlerde günlük äýneklerinden linzalary tapylypdyr. Mümkin, faraonlar gözlerini günüň ýagtylygyndan goramak üçin linzalary döretmek üçin eýýäm ýeterlik bilimlere eýe bolsa gerek.

Gadymy Rimiň çäginde zümerret ýaly gymmat bahaly daşlaryň giňden ulanylandygy hem-de alymlaryň pikirine görä, gözüňi gowulaşdyrmakda gowy täsiriniň bolandygyny çaklaýarlar. Taryhy çeşmelere görä zümerret äýnek, imperator Neron gözleri ýadan mahalynda geýipdir. Emma bular häzirki zaman äýnek däldir. 

Eşret ALYMOW,

S.A.Nyýazow adyndaky 
Türkmen oba hojalyk uniwersitetiniň 
Türkmenabat agrosenagat orta hünär 
okuw mekdebiniň talyby.