Alym Arkadagymyzyň “Bereketli türkmen saçagy” atly iki jiltden ybarat kitabynda mukaddes topragymyzda ösdürilip ýetişdirilen türkmen gawunlaryna degişli giňişleýin maglumatlar berilýer. Gawunlary ýetişdirmegiň usullary, gawunlaryň dürli görnüşleri, olardan örän süýji nygmatlaryň: kakyň, söküň, toşabyň taýýarlanyşy, adam saglygyna peýdasy we keselleri bejermekdki ähmiýeti giňişleýin beýan edilýär. Gawun şekere, witaminlere baý bolanlygy üçin, halk arasynda iň gymmatly azyk önümleriniň biri hasap edilýär. Gawunyň himiki düzümi: 91,5% suw, 6,35% uglewod, 0,84% azotly madda, 1,14% ýag, 0,33% kletçatkadan ybaratdyr. Bulardan başga-da. Gawun adam bedenine gerek peýdaly element bolan kalini, kalsini, natrini, magnini, demiri, fosfory, kükürdi ýeterlik derejede saklamaga ukyplydyr. Şolar ýaly gawun öz düzüminde 4,5-18% şeker saklap, onuň 1 kilogramynda 240 kilokaloriýa emele gelýär. Gawunyň miwesinden gawun baly, kak, sök, toşap, ijan, marmelad, mürepbe, doňdurma, powidlo, marinad, şerbet, şire, jem, kofitýur, krem ýaly azyk önümleri ýasalýar.

Gawunyň bejerijilik hsiýeti barada Abu Aly Ibn Sinanyň, Muhammet Huseýniň we beýleki alymlaryň işlerinde giňden bellenilýär. Gawun ganazlykda, ateroskleroz keselinde, ýürek-damar kesellerinde we nerw ulgamy kesellerinde hem-de bagyr we böwrek kesellerinde örän ňeýdalydyr. Şeýle-de bolsa gawuny: süýji diabet keselliler, iýmit siňdiriş ulgamy (aşgazan, içege) keselli adamlar ulanmazdan öň lukmanlar bilen maslahatlaşmalydyrlar. Şonuň ýaly-da gawunyň ýany bilen sowuk suwlary, süýt önümlerini (süt, gatyk, çal) iýip-içmek maslaht berilmeýär.

Häzirki döwürde gawun kosmetikada, farmoseftikada, dürli boýaglary öndürmekde giňden ulanylýar.

Merjen ÇARYÝEWA,
Halkara ynsanperwer ylymlary we ösüş uniwersitetiniň talyby.