Häzirki dünýäde energetika diňe bir ykdysady ösüşiň hereketlendiriji güýji bolman, eýsem döwletleriň arasynda ynanyşmagyň, hyzmatdaşlygyň we durnuklylygyň möhüm sütünine öwrüldi. Energiýa serişdeleriniň ygtybarly üpjün edilmegi ýurtlaryň ykdysady howpsuzlygyny üpjün etmek bilen bir hatarda, sebit derejesinde parahatçylygyň we özara düşünişmegiň saklanmagyna hem güýçli täsir edýär. Hut şu nukdaýnazardan seredilende, energetika howpsuzlygy bilen sebit durnuklylygynyň arasynda berk we aýrylmaz baglanyşyk bar.

Energetika howpsuzlygy bilen sebit durnuklylygynyň arasyndaky baglanyşyk üpjünçilik ugurlarynyň diwersifikasiýasy arkaly has-da berkidilýär. Bir ugra ýa-da bir çeşmä bagly bolmak sebit derejesinde töwekgelçilikleri artdyryp biler. Şonuň üçin birnäçe çeşmeleriň, ugurlaryň we hyzmatdaşlaryň bolmagy energetika ulgamynyň durnuklylygyny üpjün edýär. Bu ýagdaý diňe bir ykdysady howpsuzlygy däl, eýsem sebit durnuklylygyny hem berkidýär, sebäbi ýurtlar biri-biriniň mümkinçiliklerini doldurýan hyzmatdaşlara öwrülýärler. Energetika ulgamynda ygtybarlylyk diňe fiziki üpjünçilik bilen çäklenmeýär. Hukuk taýdan berkidilen ylalaşyklar, halkara kadalaryna laýyk gelýän şertnamalar we aç-açan hyzmatdaşlyk mehanizmleri energetika howpsuzlygynyň möhüm bölegidir. Şeýle esasda alnyp barylýan hyzmatdaşlyk ýurtlaryň arasynda ynamy pugtalandyrýar we sebit derejesinde durnukly gatnaşyklaryň kemala gelmegine ýardam edýär.

Soňky ýyllarda energetika howpsuzlygy meseleleriniň ekologik ölçegi hem barha möhüm ähmiýete eýe bolýar. Energiýa serişdeleriniň tygşytly ulanylmagy, daşky gurşawa ýetirýän täsiriniň azaldylmagy we täze tehnologiýalaryň ornaşdyrylmagy sebit durnuklylygynyň uzak möhletli üpjün edilmeginiň möhüm şertidir. Ekologiýa taýdan jogapkär energetika syýasaty diňe häzirki nesil üçin däl, eýsem geljek nesiller üçin hem durnukly ösüşiň kepilidir.

Energetika howpsuzlygynyň sebit durnuklylygyna edýän täsiri sosial ugurda hem aýdyň görünýär. Energiýa üpjünçiliginiň ygtybarly bolmagy ilatyň ýaşaýyş derejesiniň ýokarlanmagyna, senagatyň we hyzmatlar ulgamynyň durnukly işlemegine mümkinçilik berýär. Bu bolsa işsizlik derejesiniň peselmegine, jemgyýetçilik abadançylygynyň artmagyna we sosial dartgynlyklaryň öňüniň alynmagyna hyzmat edýär. Şeýlelikde, energetika howpsuzlygy jemgyýetiň umumy durnuklylygynyň möhüm bölegine öwrülýär.

Energetika hyzmatdaşlygy güýçli bolan sebitlerde durnuklylyk has ýokary bolýar. Sebäbi ýurtlar energiýa ulgamlary arkaly biri-birine bagly bolýarlar we bu baglylyk hyzmatdaşlygy dowam etdirmäge itergi berýär. Şeýle sebitlerde gapma-garşylyklary dialog arkaly çözmek, umumy bähbitleri goramak has ýeňil bolýar. Netijede, energetika howpsuzlygy we sebit durnuklylygy biri-birini tamamlaýan, aýrylmaz düşünjelerdir. Energiýa serişdeleriniň ygtybarly, durnukly we jogapkärli dolandyrylmagy diňe bir aýratyn ýurtlaryň däl, eýsem tutuş sebitleriň parahatçylykly ösüşiniň esasy şertidir. Şonuň üçin energetika howpsuzlygyny üpjün etmek hyzmatdaşlyga, ynanyşmaga we uzak möhletli garaýşa esaslanmaly. Hut şeýle çemeleşme sebit durnuklylygyny pugtalandyrýar, döwletleriň arasyndaky gatnaşyklary berkidýär we umumy ösüş üçin ygtybarly ýol açýar.

Tawus SEÝITLIÝEWA,

Türkmenistanyň Döwlet energetika
institutynyň mugallymy.