Kartografiýa giňişligiň diňe bir şekilini däl, eýsem onuň tebigy, ykdysady we demografik aýratynlyklaryny ylmy taýdan beýan edýän ulgam bolup durýar. Türkmenistanyň kartografik öwrenilişi giň çäkli territoriýa, aýratyn-da Garagum çöli ýaly iri tebigy giňişlikler, ylmy taýdan aýratyn ähmiýete eýedir.

Türkmenistanyň geografik giňişliginiň ölçegleri:

Türkmenistanyň umumy meýdany takmynan 491 müň km² bolup, onuň ≈ 70 göterimi Garagum çölüne degişlidir. Şeýle giň territoriýany ylmy taýdan we kartografik taýdan öwrenmek dürli ölçeg derejelerinde alnyp barylmagy talap etýär.

Türkmenistanyň esasy geografik görkeziji­leri:

Bu görkezijiler kartografik taýdan ýurduň relýefiniň ýokary derejede tapawutlanýandygyny görkezýär.

Kartografik ösüşiň taryhy tapgyrlary:

Türkmenistanyň kartografiýasynyň ösüşini şertli ýagdaýda üç esasy tapgyra bölmek bolýar.

Ilkinji topografik kartalarda beýiklik tapawutlary ortaça ±10–20 metr takyklykda görkezilen bolsa, häzirki wagtda sanly kartografiýa bu görkezijini desimetr derejesine çenli gowulandyrýar.

Garagum çöli kartografik seljerişde:

Garagum çöli dinamiki giňişlik bolup, çäge massalarynyň hereketi kartografik barlaglaryň möhüm ugrudyr. Barlaglaryň görkezişi ýaly, käbir sebitlerde çägäniň tebigy süýşmesi ýylda 1–3 metr aralygynda bolup bilýär.

Bu maglumatlar kartografiýanyň diňe statik däl, eýsem dinamik prosesleri hem görkezýändigini subut edýär.

Garagumda kartografik taýdan seljerilýän dowamly hadysalar:

Bu gatnaşyklaryň kartalarda görkezilmegi infrastrukturanyň meýilleşdirilmeginde möhüm orun eýeleýär.

Ilat we ykdysady kartografiýa:

Türkmenistanyň ilaty takmynan 7 million adamdan gowrak bolup (stat.gov.tm), ýaşaýjylaryň esasy bölegi suw çeşmelerine, dag eteklerinde we oba hojalyk ýerlerine ýakyn sebitlerde ýerleşýär. Kartografik-statistik maglumatlar ilatyň 60–65 %-iniň oazis zolaklarynda jemlenendigini görkezýär.

Ilatyň ýerleşiş aýratynlyklary (kartografik seljeriş):

Bu ýagdaý tebigy şertleriň jemgyýetçilik ösüşine edýän täsirini kartografik taýdan açyk görkezýär.

Sanly kartografiýa we ylmy mümkinçilikler:

Häzirki wagtda sanly kartografiýa diňe bir geografik maglumatlary däl, eýsem:

• klimat görkezijilerini,

• toprak gurluşyny,

• suw balansyny,

• biodürlüligi

bir ulgamda birleşdirýär. Bu maglumatlaryň bilelikde seljerilmegi ylmy taýdan köpölçegli seljeriş geçirmäge mümkinçilik berýär.

         Jemläp alanymyzda, Türkmenistanyň ylmy kartografiýa giňişligi diňe ölçemek bilen çäklenmän, ony ylmy taýdan seljermek we dolandyrmak derejesine ýetdi. Statistiki maglumatlar bilen utgaşdyrylan kartografik seljerişler tebigy serişdeleriň rejeli peýdalanylmagynda, ekologiýa deňagramlylygyny saklamakda we durnukly ösüş strategiýalarynyň işlenip düzülmeginde möhüm ylmy esas bolup hyzmat edýär.