Käbir maglumatlara görä, Aýyň peýda bolmagy baradaky çaklamalary sorag astynda goýýar. Ýagny, alymlar ýeriň tebigy hemrasynda aşa köp uglerod bolup, bu ýagdaý Aýyň gaty gyzgyn bulutlardan emele gelen bolmagy mümkin diýen pikiri öňe sürýärler.

Emma Aýyň emele gelşi barada, mundan dört milliard ýyldan gowrak ozal Teýýa planetasy Ýer bilen gabatlaşýar. Şeýlelikde, ägirt uly urgy netijesinde materiýanyň ägirt uly parçalary kosmosa gaz we gyzgyn tozan görnüşinde zyňlyp, bu maddalaryň bir bölegi Ýere gaýdyp gelip, galan materiallardan wagtyň geçmegi bilen Aý emele gelipdir diýip çaklanylýar. Mundan başga­da, bazalt düzlükleri has köp uglerod zyňýar. Bu ýagdaý bolsa elementiň ýerli gelip çykyşyny görkezýär. Ýagny, gatan lawa bilen örtülen peslikler birneme ýaş we heniz özüniň uglerod ätiýaçlyklaryny ýitirip ýetişmändir.

Emma, iň köp ýaýran uglerod birleşmeleri karbonatlar ýaly ýokary temperatura çydamly däldir. Sebäbi ol uglerodlar dargap, älem giňişligine ýaýraýan kömürturşy gazy görnüşinde daşky gurşawa çykýar. Ýöne, bu ýerde gyzan bulutlardan emele gelen Aýda üýtgäp durýan bu elementiň uly ätiýaçlyklary nädip emele gelip biler diýen sorag ýüze çykýar? Bu soraga entek jogap ýok. 

Annanur HUDAÝBERDIÝEW,

Türkmen oba hojalyk institutynyň talyby.