Häzirki döwürde çagalaryň sözleýiş ösüşine aýratyn üns bermek möhüm pedagogik we psihologik meseleleriň biri bolup durýar. Çünki sözleýiş diňe bir aragatnaşyk serişdesi däl, eýsem çaganyň pikirlenişiniň, jemgyýetçilik gatnaşyklarynyň we şahsy ösüşiniň esasy bölekleriniň biridir. Şol sebäpli sözleýişde ýüze çykýan kemçilikleri wagtynda ýüze çykarmak we düzetmek aýratyn ähmiýete eýedir. Şeýle kemçilikleriň biri hem sakawlanmadyr.

Logopediýa ylmynda sakawlanma sözleriň ýa-da sesleriň nädogry aýdylmagy bilen bagly sözleýiş kemçiligi hökmünde düşündirilýär. Bu ýagdaý köplenç çagalyk döwründe ýüze çykyp, käbir sesleriň doly aýdylmazlygyna ýa-da başga ses bilen çalşyrylmagyna getirýär. Şeýle kemçilik çaganyň öz pikirini erkin beýan etmegine päsgel berip, onuň psihologik ýagdaýyna hem täsir edip biler.
 

Sakawlanmanyň ýüze çykmagyna dürli sebäpler täsir edýär. Olar arasynda sözleýiş agzalarynyň ösüş aýratynlyklary, eşidiş ukybynyň pesligi, daşky gurşawyň täsiri ýa-da çaganyň sözleýişe ýeterlik üns berilmezligi ýaly ýagdaýlary görkezmek bolar. Şeýle-de käbir ýagdaýlarda çaganyň daş-töweregindäki adamlaryň sözleýiş medeniýeti hem möhüm rol oýnaýar.

Logopedik işler arkaly sakawlanmany düzetmek mümkin bolup, bu ugurda yzygiderli maşklar we ýörite usullar ulanylýar. Sesleri dogry aýtmagy öwretmek, diliň we dodaklaryň hereketlerini ösdürmek, söz baýlygyny artdyrmak ýaly çäreler sözleýşi kämilleşdirmäge ýardam berýär. Şeýle işlerde mugallymlaryň, ene-atalaryň we logopedleriň hyzmatdaşlygy aýratyn möhümdir.

Netijede, sakawlanma wagtynda düzedilen ýagdaýynda çaganyň sözleýişi kadaly ösüp, onuň jemgyýetde özüni erkin alyp barmagyna mümkinçilik döredýär. Şonuň üçin logopediýa ylmy häzirki wagtda ýaş nesliň doly derejeli ösüşini üpjün etmekde möhüm ähmiýete eýe bolan ugurlaryň biri bolup çykyş edýär.

Mähri Babamyradowa,
S.Seýdi adyndaky Türkmen döwlet mugallymçylyk
institutynyň 1-nji ýyl talyby.